Како да се докаже мобинг на работното место: Детален водич низ постапката и доказните средства

Психичкото вознемирување на работното место, познато како мобинг, претставува еден од најсериозните предизвици со кои може да се соочи еден работник. Честопати, мобингот се манифестира преку суптилни, систематски и повторливи дејствија кои не оставаат видливи физички траги, но предизвикуваат длабоки емоционални, психолошки и здравствени последици. Поради оваа природа, докажувањето на мобингот во правна постапка може да биде исклучително тешко.

Сепак, тешко не значи и невозможно. Правниот систем во Република Северна Македонија нуди механизми за заштита, а со правилен пристап и систематско собирање на докази, жртвата може успешно да го докаже постоењето на вознемирување и да ги оствари своите права. Овој водич има за цел да ја демистифицира постапката и да понуди практични совети за прибирање на доказни средства.

1. Клучниот правен концепт: Поместен товар на докажување (Onus Probandi)

Една од најважните одредби во корист на жртвата на мобинг е правилото за поместен товар на докажување. Во стандардните судски постапки, страната која нешто тврди (тужителот) има обврска во целост да го докаже своето тврдење. Меѓутоа, во споровите за заштита од вознемирување и дискриминација, законот предвидува олеснета положба за жртвата.

Ова значи дека:

• Тужителот (работникот) е должен да изнесе факти и да предложи докази кои го прават веројатно постоењето на вознемирување. Со други зборови, не е потребно да се обезбеди апсолутен и непобитен доказ, туку да се создаде основано уверување кај судот дека вознемирувањето навистина се случило.

• Откако тужителот ќе го стори тоа, товарот на докажување се префрла на тужениот (работодавачот или лицето кое го врши вознемирувањето). Тужениот тогаш мора да докаже дека немало однесување кое претставува вознемирување или дека таквото однесување било оправдано од други причини.

Овој клучен правен механизам е утврден во повеќе закони, што му дава дополнителна тежина.

2. Видови доказни средства во судска постапка за мобинг

За да се направи тврдењето за мобинг „веројатно“, неопходно е да се соберат и презентираат конкретни докази. Според Законот за парничната постапка, во еден спор за мобинг можат да се користат следниве доказни средства:

а) Писмени докази

Ова е најчесто најцврстата и најобјективната категорија на докази. Тука спаѓа секоја документирана комуникација и службени акти кои го илустрираат вознемирувачкото однесување:

• Електронска комуникација: Зачувајте ги сите е-маил пораки, СМС пораки, пораки од апликации за комуникација (Viber, WhatsApp, Messenger, Slack итн.) кои содржат навредлива, заканувачка, понижувачка или несоодветна содржина. Важно е да се зачуваат со датум и време.

• Службени акти: Документирајте ги сите неосновани писмени предупредувања, негативни оценки за вашата работа кои не соодветствуваат со реалноста, одлуки за преместување на несоодветно работно место без јасно образложение, неоправдано одбивање на барања за годишен одмор, или доделување на работни задачи кои се далеку под или над вашите квалификации со цел да бидете понижени.

• Медицинска документација: Ова е клучен доказ за последиците од мобингот. Посетете лекар специјалист по медицина на трудот, психолог или психијатар. Нивните наоди, кои ја констатираат нарушената здравствена состојба (анксиозност, депресија, висок крвен притисок, несоница, пост-трауматски стрес) и ја поврзуваат со состојбите на работното место, имаат огромна тежина. Според Законот за заштита од вознемирување на работно место, работодавачот е должен да го премести работникот во друга средина доколку овластена здравствена установа утврди дека здравјето му е нарушено поради вознемирување.

• Личен дневник: Водете детален и хронолошки дневник за секој инцидент. Запишувајте:

  • Датум, време и место на настанот.

  • Опис на однесувањето: Што точно се случило? Што беше кажано или направено?

  • Кој бил присутен: Имиња на колеги кои биле сведоци.

  • Вашата реакција и чувства: Како се чувствувавте во тој момент и потоа

  
  

  Иако ова е приватна исправа, во судот може да послужи како силна поткрепа на вашиот исказ и да ја покаже систематската природа на вознемирувањето.

  
  

б) Сведоци

Исказите на колеги кои биле директни сведоци на вознемирувачкото однесување се исклучително важен доказ. Сведоците можат да потврдат конкретни настани, навредливи изјави, изолирање на жртвата од работната средина или други форми на психички притисок. Според Законот за парничната постапка, секое лице кое е уредно повикано како сведок е должно да се јави и, доколку со закон поинаку не е определено, да сведочи. Иако колегите можеби се плашат од последици, нивниот исказ пред судот е заштитен со закон и може да биде пресуден за исходот на постапката.

в) Вештачење

Во текот на судската постапка, судот може да нареди изведување на доказ со вештачење. Најчесто се ангажира вешто лице од областа на психологијата или психијатријата. Вештакот изготвува стручен наод и мислење во кое дава одговор на клучни прашања:

• Каква е моменталната психичка состојба на жртвата?

• Дали постои причинско-последична врска помеѓу вознемирувањето на работното место и нарушеното здравје?

• Која е силината и траењето на претрпените душевни болки, страв и повреди на честа и угледот?

  
  

Овој наод е од суштинско значење, особено за досудување на справедлив паричен надоместок за нематеријална (морална) штета, согласно Законот за облигационите односи.

г) Сослушување на странките

Исказот на самата жртва (тужителот) пред судот претставува доказно средство предвидено во Законот за парничната постапка. Уверлив, конзистентен, детален и емотивен исказ, кој е поткрепен со другите материјални докази (писма, пораки, медицински наоди) и сведочења, има голема тежина при формирањето на конечното уверување на судот.

3. Заштита за време на постапката: Привремени мерки

Бидејќи судските постапки можат да траат подолго време, а вознемирувањето може да продолжи и за време на спорот, законот предвидува можност за итна заштита. Жртвата може да побара од судот да изрече привремени мерки за да се спречи понатамошно вознемирување додека трае постапката.

Според Законот за заштита од вознемирување на работно место, судот може да одреди мерки како:

• Забрана за приближување на вршителот на мобинг до работното место на жртвата.

• Забрана за комуникација (вербална, телефонска или електронска).

Овие мерки се моќна алатка за да се обезбеди мир и сигурност за жртвата додека трае правната битка.

*

Заклучок

Докажувањето на мобинг е маратон, а не спринт. Тоа бара трпение, храброст и пред сè, систематско и темелно документирање на секој аспект од вознемирувачкото однесување. Иако патот може да изгледа тежок, правниот систем нуди реални можности за заштита. Запомнете, не сте сами во оваа борба. Поместениот товар на докажување е ваш сојузник, а комбинацијата од писмени докази, сведоци и стручни мислења може да изгради цврст случај. Доколку се соочувате со мобинг, првиот чекор е да започнете со документирање, а следниот – да побарате стручна правна помош за да ги заштитите вашето достоинство, здравје и професионална иднина.

**

Напомена: Овој текст е подготвен исклучиво за информативни цели и не може да се смета за правен совет или упатство за конкретно постапување. Правните прашања се сложени и секој случај има свои специфики кои мора да се разгледуваат поединечно. Токму поради тоа ви предлагаме да се консултирате со стручно лице- Адвокат кои може да најде уникатно решение за вашето правно прашање.