Неисплатена плата - Ваши алатки за правна заштита

Неисплатената плата е еден од најголемите стресови со кои може да се соочи еден работник. Таа не е само бројка на хартија, туку е надоместок за вашиот труд, време и посветеност, и е од суштинско значење за вашата егзистенција. Доколку се најдете во ситуација кога работодавачот доцни или одбива да ви ја исплати платата, важно е да знаете дека законот е на ваша страна и ви нуди неколку механизми за заштита.

Овој водич ќе ве проведе низ чекорите што можете да ги преземете, поткрепени со конкретни законски одредби, за да го остварите вашето право.

Вашето право на плата

Пред да преминеме на конкретните чекори, клучно е да ги разберете вашите темелни права во врска со платата, кои се јасно дефинирани во македонското законодавство.

Правото на плата е загарантирано: Според Законот за работните односи, секој работник има право на заработувачка, односно плата, во согласност со закон, колективен договор и договорот за вработување. Плаќањето мора да биде во пари, Законот строго забранува исплата на плата во бонови или во натура. Платата мора да биде исплатена исклучиво во паричен износ преку трансакциска сметка.

Постојат јасни рокови за исплата, платата се исплаќа за периоди кои не смеат да бидат подолги од еден месец, а најдоцна 15 дена по изминувањето на исплатниот период. Платата не смее да биде под минималната, односно вашата плата за полно работно време не може да биде пониска од минималната плата утврдена со закон како минимална плата во Република Македонија.

Чекор по чекор: Како да го остварите вашето право?

Ако вашиот работодавач не ги почитува овие обврски, еве ги чекорите што треба да ги преземете:

Чекор 1: Писмено обраќање до работодавачот

Првиот формален чекор е да му се обратите на работодавачот со писмено барање. Доколку сметате дека работодавачот не ви ги обезбедува правата од работниот однос (во овој случај, исплата на плата), имате право да поднесете писмено барање до него со кое ќе побарате да ја исполни својата обврска.

Работодавачот има рок од осум дена по приемот на вашето барање да постапи по него. Овој чекор е важен бидејќи создава писмена трага и покажува дека сте се обиделе да го решите проблемот интерно.

Чекор 2: Пријава до Државниот инспекторат за труд

Доколку работодавачот не одговори на вашето барање или одбие да ја исплати платата, следниот чекор е да се обратите до Државниот инспекторат за труд.

Инспекторатот за труд е државен орган надлежен за надзор над примената на законите и колективните договори од областа на работните односи. Како работник, имате право да побарате од инспекторот на трудот да изврши инспекциски надзор кај вашиот работодавач. По извршениот надзор, доколку утврди неправилности, инспекторот има овластување со решение да му нареди на работодавачот да ги отстрани неправилностите, односно да ја исплати платата. Инспекторот, исто така, ќе поднесе барање за поведување прекршочна постапка против работодавачот.

Чекор 3: Судска заштита – Крајната мерка

Ако претходните чекори не вродат со плод, вашето последно и најсилно средство е поведување спор пред надлежен суд.

Доколку работодавачот не ја исполни својата обврска во рокот од осум дена по вашето писмено барање, вие имате право во рок од 15 дена да побарате судска заштита. Важно е да се напомене дека законот ви дава можност и директно да ги остварувате паричните побарувања од работен однос пред надлежниот суд, без претходно да му се обратите на работодавачот. Ова е значајно олеснување кое ви овозможува веднаш да го започнете судскиот процес. Внимавајте на роковите! Паричните побарувања од работен однос застаруваат во рок од три години од денот на настанувањето на обврската.

Што се случува откако ќе добиете судска одлука?

Добивањето на правосилна судска одлука во ваша корист е голема победа, но процесот не завршува тука. Ако работодавачот и понатаму не ја исплати платата, одлуката мора присилно да се изврши.

Правосилната судска одлука претставува извршна исправа. Врз основа на неа, поднесувате барање за извршување до извршител. Извршителот потоа е овластен да ги преземе сите законски дејствија за наплата на вашето побарување, најчесто со блокирање и пренос на средства од сметките на работодавачот.

Какви се последиците за работодавачот?

Неисплаќањето плата не е само кршење на вашето право, туку претставува и сериозен прекршок за кој се предвидени високи глоби.

Според Законот за работните односи, за неисплата на плата, придонеси и надоместоци, предвидена е глоба од 600 до 1.000 евра за голем работодавач, од 300 до 600 евра за среден, и од 200 до 400 евра за микро и мал работодавач.

Најдрастична мерка: Кога работниците можат да побараат престанок на фирмата?

Законот предвидува и една екстремна, но моќна алатка за работниците. Доколку работодавачот не им исплатил плата и не им уплатил придонеси три месеци последователно, работниците имаат право да покренат иницијатива пред надлежен суд за престанок на работодавачот, односно за отворање стечајна постапка.

*

Заклучок

Да се соочите со неисплатена плата е фрустрирачки, но најважно е да останете смирени и да бидете свесни за вашите права. Законодавството ви нуди јасни и конкретни чекори – од внатрешно обраќање, преку инспекциски надзор, па сè до судска заштита и присилно извршување.

Вашата плата е ваше заработено право. Бидете информирани, дејствувајте навремено и искористете ги сите правни механизми што ви стојат на располагање за да го заштитите.

**

Напомена: Овој текст е подготвен исклучиво за информативни цели и не може да се смета за правен совет или упатство за конкретно постапување. Правните прашања се сложени и секој случај има свои специфики кои мора да се разгледуваат поединечно. Токму поради тоа ви предлагаме да се консултирате со стручно лице- Адвокат кои може да најде уникатно решение за вашето правно прашање.